Letër e Hapur e Familjarëve të Viktimave të Gërdecit

Kjo letër i është dërguar institucioneve dhe gjithë redaksive të mediave nga Familjarët e Viktimave të Gërdecit sot, pas maskeradës së fundit që u zhvillua në Gjykatën e Lartë (sh.red.)

I Nderuar President i Republikës

I Nderuar Kryetar i Gjykatës Kushtetuese

I Nderuar Kryetar i Gjykatës së Lartë

Të Nderuar

Me këtë letër të hapur ne familjarët e viktimave të Gërdecit, përfaqësuar nga Kryetari i Shoqatës tonë, Feruzan Durdaj, po ju drejtohemi juve në respekt të plotë për istitucionet që ju drejtoni, për t’ju vënë në dijeni mbi pamundësitë që po hasim në kërkim të drejtësisë. Duke besuar tek ligji si formati i vetëm për të arritur tek e vërteta, ne familjaret e viktimave të shpërthimit makabër të 15 marsit 2008 në mënyrë të menjëhershme, vetëm 20 ditë pas shpërthimit filluam betejën tonë në rrugë ligjore duke respektuar plotësisht institucionet demokratike dhe rendin konstitucional në të cilin jetojmë.

Përpjekjeve tona që tashmë zgjasin prej 15 muajsh, drejtësia shqiptare nuk u është përgjigjur me seriozitetin e duhur. Ky konstatim i dhimbshëm për ne që kemi humbur fëmijë e prindër, bashkëshortë, vëllezër apo motra në këtë tragjedi, merr shkas dhe nga gjykimi i ditës së sotme (06.07.09) ku avokatët përfaqësues të zotit Mediu nuk u paraqitën dhe shtynë proçesin me justifikimin qesharak, se nuk mund të ishin prezent pasi kishin mbetur në Kukës si pasojë e punimeve në tunelin e Thirrës. Justifikimi u paraqit në orën 10.00 ndërkohë që informacioni publik i MTPP lajmëronte që tuneli do të mbyllej në orën 11.00. Duke parë këtë farsë dhe frymën tejet negative për ne e për gjendjen që po përjetojmë, po bëjmë një përmbledhje të gjithë shqetësimeve të hasura gjatë gjykimit, në të gjithë itinerarin e vet institucional.

- Seanca e sotme (06.07.2009) e shtyrë për datën 14 Shtator nuk duket si rastësi që koinçidon me marrjen e mandatit nga i pandehuri Fatmir Mediu. Është e qartë që rimarrja e mandatit nga Z.Mediu do ta kthente në utopi tentativën për të kërkuar të vërtetën te kjo çështje.

- Gjykata e lartë dhe në të kaluarën, pa marrë parasysh prezencën dhe legjitimimin e dhënë nga prokuroria për familjarët e viktimave përfaqësuar nga avokatët e tyre, bëri veçimin pa bërë më parë verifikimin si palë në prcoces. Vendim ky që bie ndesh me nenin 348, pika 1, të kodit të proçedurës penale. Kjo ishte e papritur për ne, duke qenë se besonim që drejtësia po punonte per të na kthyer dinjitetin dhe për të qetësuar disi dhimbjen e shkaktuar padrejtësisht në 15 Mars 2008.

- Gjykata e Lartë duke u shpallur jo kompetente për gjykimin e të pandehurve të tjerë (ushtarakëve) kryen një veprim antikushtetues, pasi në këtë rast Gjykata e Lartë nuk zbatoi dispozitën e kodit të proçedurës penale, (neni 80/2) e në të njëjtën kohë pretendoi zbatimin direkt të kushtetutës. Ky është veprim konfliktual, dhe nëse Gjykata e Lartë çmon (siç tregon vendimi i marrë prej saj),se kjo dispozitë e kodit të proçedures penale është anti-kushtetuese, atëherë duhet të pezullojë gjykimin e çështjes dhe ta dergojë në Gjykatë Kushtetuese për zgjidhje. Mënyra me të cilën ka vepruar deri më sot Gjykata e Lartë përmban dy shkelje të Kushtetutës, së pari kur Gjykata ka refuzuar të zbatojë një dispozite ligjore (duke kundërshtuar nenin 145 pika 1 te kushtetutes) dhe së dyti kur Gjykata e Lartë ka marre kompetenca të gjykatës kushtetuese, duke konstatuar se dispozitat e kodit te proçedurës penale bien ndesh me kushtetutën (këtë nuk e bën dot Gjykata e Lartë). Vetë Gjykata e Lartë në raste preçedente ka krijuar konfuzion në praktikën e saj, pasi me vendimin penal nr.5 i dates 10.04.09, të kolegjit penal (juridiksion fillestar) pranoi të gjykonte si gjykatë kompetente edhe ministrin Basha edhe drejtorin e rrugeve Toma (pa veçuar të dytin për arsye jo kompetence).

- Drejtuesi i çështjes, Besnik Imeraj, ka konflikt interesi, duke qenë se e bija ka punuar si avokate e firmës ALBA-DEMIL.

Me anë të kësaj letre i kërkojmë Presidentit të Republikës dhe Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese, si institucione përgjegjëse dhe të rëndësishme për balancimin dhe kontrollin e nevojshëm ndërinstitucional në një demokraci funksionale, që me veprimet e tyre të shpejta të parandalojnë anomalitë që mund të vijnë nga vendimet e mesipërme. Ne kërkojmë pezullimin e vendimeve të marra nga Gjykata e Lartë dhe kjo duhet bërë në mënyrë energjike dhe të shpejtë, në mënyrë që vendimi i Gjykatës Kushtetuese të mos jetë jashtë afateve dhe te drejtave (e të mos shkojë kësisoj në favor të të pandehurit) pasi rrjedhoja do të qe vijimi i trajtimit të çështjes në këtë format, siç është bërë deri tani. Pavarësisht nga dhimbja e thellë që ne, familjarët e viktimave te Gërdecit, na u shkaktua në mënyrë krejt të padrejtë nga politika tek e cila kemi besuar, dhe të cilën e kemi sanksionuar me votë, dhe gjithashtu pavarësisht dhimbjes që na u shtua gjatë kësaj kohe po nga këta fajtorë, që i shpalosën emrat e familjarëve tanë nëpër tribuna politike, ne gjithmonë kemi menduar se vetëm respektimi i institucioneve shtetërore do të na krijonte mundësinë që fajtorët e tragjedisë të dënoheshin. Gjatë këtyre 15 muajve ne kemi luftuar që drejtësia të vihet në vend, dhe kemi hasur vështirësi pikërisht nga ato institucione tek të cilat ne kemi deleguar besimin tonë. Për arsyet që kemi radhitur më sipër ne po e humbim gradualisht këtë besim, dhe për këtë arsye zgjedhim t’ju drejtohemi juve,si drejtuesit më të lartë shtetërorë, me shpresën që do të ndikoni që gjyqi më i rëndësishëm i Shqipërisë postkomuniste të kthehet në një gur themeli mbi të cilin të ndërtohet demokracia, e jo një karakatinë që do të justifikonte vetëgjyqësitë dhe mungesën e besimit të qytetarëve shqiptarë.

Me respekt

Familjarët e viktimave.

Berishianë VS. Antiberishianë dhe mungesa e Së Majtës

Berishianë VS. Antiberishianë dhe mungesa e Së Majtës

Arbër Zaimi

Zgjedhjet e 28 qershorit, të përshëndetura anembanë si “hap përpara” në historinë e demokracisë shqiptare madje të përshëndetura dhe nga liderët konfliktualë e nga “sekretaret” e tyre të buzëqeshura majë podiumeve të zyrave të shtypit, në të vërtetë nuk qenë gjë tjetër veçse farsë e radhës, një tragjikomedi e shpifur, që përmbante në vetvete fenomene nga më të pështirat, që nga mashtrimet, vjedhjet, partitë potemkin, loja me ndërgjegjjen e nënndërgjegjjen e elektoratit (me ndihmën e medias së ndotur), e deri tek vrasjet, presioni, terrori i bardhë i një sistemi pervers. Në këto zgjedhje klasa politike hyri si moniste, e bashkuar në interesin thjeshtësisht korruptiv, dhe doli po njësoj.

Por zhvillimet janë të shpejta, e siç ndodh rëndom pas zgjedhjeve, njerëzit rendin pas informacionit që frenetikisht rrjedh, i programuar që të mos lërë kohë për të reflektuar. Kështu askush nuk do të ngrejë shqetësimin e kutive në Shkodër që përmbanin 100% vota të PD-së, apo kutive në Vlorë që përmbanin 100% vota të PS-së. Asnjë analist, gazetar apo njeri i thjeshtë nuk e ngre pyetjen dyshuese, si ka mundësi që në mijëra vota të shpallura të pavlefshme (pasi ishin zgjedhur më shumë se një parti nga votuesit) nuk mungonte asnjëherë përzgjedhja e LSI-së apo Polit të Lirisë... mos vallë abstenuesit ishin marrë vesh që në dy partitë që do të zgjidhnin për të bërë fletën nul, të qenë dhe koalicionet kryeneçe? Askush nuk është duke i përmendur më vrasjet e të ndjerit deputet, aktivistëve të PD apo funksionarëve të PDK. Pak kanë rëndësi këto, rëndësi ka rezultati, apo jo. Rëndësi ka ndarja e tortës tek e cila kemi sytë të gjithë, edhe pse nuk ditëm as kësaj radhe të mbërrijmë të torta në mënyrë të civilizuar, pa shtyrë, pa shkelur, pa pështyrë, si shqiptarë të mirë që jemi.

Roli i ndërgjegjjes popullore është tepër i rëndë për shpatullat e mia, dhe nuk kam ndërmend ta bëj këtu, e askund tjetër. Sovrani popull votoi i hutuar nga një fushatë jo etike mashtrimesh, u vodh pasi votoi, iu përplasën syve exit-polls dhe rezultate paraprake e përfundimtare, dhe me atë heshtjen e vet që e karakterizon, me urtësinë e naivitetin e një populli fëmijë, legjitimoi këtë situatë, që s’ mbetet veç ta analizoj. Në krevatin e tij të lëngimit sovrani popull belbëzoi alea est iacta, plaudite.

Duartrokitjet

Kur vota e popullit të dikton duartrokitjen, nuk ke ç’bën, do rrahësh duart përballë këtij spektakli të dështuar e përballë këtij humori të zi realpolitik që na e servirin si një seri evenimentesh të sinqerta moralpolitik-e.

Në këto zgjedhje “titanët” që përballeshin ishin Rama dhe Berisha (e pas tyre ushtria e lakejve). Dy “titanët” pasi i dhanë dorën njëri-tjetrit në prill të 2008, vendosën të caktojnë kushtet e luftës. Synimi i Berishës ishte të mposhtte Ramën dhe të qëndronte në pushtet, ndërsa synimi i Ramës ishte që të mposhtte “partizën” e Metës që mund t’i fuste shkopinj nëpër rrota. Që këtu Berisha u avantazhua, pasi në kampin kundërshtar nuk kish plane të qarta, por thjesht konfuzion, dhe një luftë e Goliathit kundër Davidit (parabola biblike tepër e papërshtatshme, pasi në të vërtetë kishim veç dy Goliathë, një vertikal e një horizontal, po ky i fundit i çarmatosur e disi leshko).

Analiza e situatës është mirë të fillojë me sqarimin që në këto zgjedhje Shqipëria vendosej para katër mundësive (që përfaqësonin vetëm dy alternativa reale). Ishin PS, LSI dhe Poli i Lirisë që përfaqësonin politikën antiberishiane dhe PD, që natyrshëm qëndronte në konfirmim të historisë së saj, dhe politikës berishiane. Ky sqarim duhet mbajtur parasysh gjithnjë, në Shqipëri nuk pati kampe të majta e të djathta, por vetëm anti e pro Berisha. Për politologët që ende nuk e njohin mirë Shqipërinë, vlen të theksohet se “Berisha” dhe “berishiane” nuk qëndrojnë për ndonjë filozof apo mendimtar të politikës, por për një lider tranzicional autoritar, të cilin shumë e duan pse i ka futur në punë ata apo ndonjë të afërm të tyre, e shumë e urrejnë pse i ka hequr nga puna ata, apo ndonjë të tarafit. Pra në elitë e në popull, kryefjala e këtyre zgjedhjeve, thelbi i paradigmës politike të të gjitha krahëve, ka qenë Berisha dhe praktikat e tij tribale-klanore për të shpërndarë të mirat që të jep pushteti.

Le të bëjmë një shikim të shpejtë të atyre që deshën t’ia merrnin pushtetin Berishës, opsionet që ata sillnin, vizioni që kishin, mënyra me të cilën punuan:

PS, trashëgimtare (e vetëmohuar disa herë) e PPSH-së është fenomen tipik i vendeve lindore që nuk e hodhën vetë komunizmin, por pritën të kolapsonte ngadalë (përshembull Rusia, Rumania apo Bullgaria). Në mënyrë të ngjashme me simotrat e veta PS nuk trashëgoi asnjë lloj ideologjie nga paraardhësja e saj. Është e qartë që partitë udhëheqëse në Bllokun Lindor, edhe pse mbanin emra e etiketa komunistë, socialistë apo laburistë, ç’prej kohësh i kishin humbur idealet e ideologjinë, e qenë shndërruar në aparatura të ngadalta burokratike të mbushura me njerëz oportunistë nga më të pamoralshmit. Kështu PS lindi prej një partie që veç në kopertinë mbante ngjyrën e kuqe, sepse në thelb s’mbante veç ngjyrën e verdhë të parasë.

Mes vuajtjeve të para (ku reagimi popullor antidiktatorial u drejtua disi edhe kundër PS), socialistët ditën të tërheqin turmat e pakënaqura nga Berisha, që për hir të reformave, po shumë më shpesh për hir të një shteti korruptiv e konjuktural që po formonte (edhe ky fenomen i ngjashëm me Rusinë apo Rumaninë e post ’89), kishte lënë shumë njerëz pa punë, e ç’është më e keqja, pa shpresë, pa vizion për të ardhmen, jetimë në atdheun e tyre. Paradigma legjitimuese e PD-së dhe e Berishës qe antikomunizmi, një paradigmë reaksionare që nuk vonoi të ketë viktima, duke shpënë në burg dhe kryetarin e opozitës (që fitoi një aureolë të pamerituar heroi me këtë rast). Meqenëse komunistët ishin këta të PS-së, dhe këta nuk dilnin dot me ndonjë slogan antidemokratik, u fokusuan te vetë Berisha, dhe shpikën antiberishizmin.

Antiberishizmi mbeti në rend të ditës tek e majta shqiptare deri sot e kësaj dite, parti të vogla e të mëdha, përfshi dhe fraksionin e LSI-së vazhduan ta përdorin si strumbullar të politikës së tyre, njësoj siç bën ende në konferencat gjithnjë e më të rralla lideri i opozitës së re, Edi Rama.

Ku qëndroi problemi?

Fokusimi i politikës tek një person i vetëm, heqja apo ruajtja e tij, së pari është mashtrim i keqformuar që mund të përtypet vetëm nga një publik dement. Pasi të gjithë e dinë që nëse opozita do të merrte pushtetin, ikja e Berishës do të kryhej brenda çastit, ndërkohë që vijojnë dhe katër vjet të tjerë për të cilat duhet të ketë ca plane e ca vizione të qarta e transparente.

Së dyti, fenomeni i antiberishizmit nuk lejoi zhvillimin e një diskursi politik që ndoshta do të mund të sillte krijimin e një të majte moderne që i përshtatet antropologjisë sociale të Shqipërisë së sotme (ky fenomen ka ndodhur në vendet lindore me kulturë institucionale e politike, vende që diktaturën totalitare e rrëzuan vetë e nuk pritën t’u shembej mbi koka, si Polonia apo Çekia). Shtypja e diskursit konstruktiv apo kritik për krijimin e një të majte reale është realisht një mëkat i madh që i bëhet një populli të përbërë në masë dërrmuese nga shtresa që kanë nevojë urgjente për politika të ekuilibruara nga ana sociale, e jo thjesht për dorën magjike të tregut (kryesisht informal) që zhvillohet këndej.

Mirëpo PS e Ramës ishte tepër e fokusuar tek zhdukja e LSI-së, ndaj të cilës ushtroi gjithë fuqinë parlamentare për t’i përgjysmuar shanset nëpërmjet kodit elektoral (ata që thonë se qenka mirë që të zhduken partitë e vogla, nuk kërkojnë demokraci por oligarki). Kjo parti e madhe e opozitës nuk mbërriti kurrë, ashtu e orientuar drejt spektaklit, vitrinave dhe kopertinave, të ofrojë qoftë dhe një hije mendimi të majtë, programi apo vizioni.

Sa për LSI-në, nuk ka dyshim që kjo ishte një parti krejt pragmatiste. Ilir Meta i pati shanset të krijonte një parti të majtë diku mes 2005 dhe 2007, por i fokusuar tek fuqizimi ekonomik ai e ktheu partinë në një stan biznesmenësh, ndërkohë që anëtarët ishin kryesisht të punësuarit apo kushërinjtë e këtyre biznesmenëve. Pa një kapacitet real për të zhvilluar diskurs politik, LSI gjatë gjithë kohës ka qenë një parti pa pozicion në spektrin politik shqiptar.

Poli i Lirisë ndryshe nga dy partitë e mëparshme deshi të krijonte atmosferë të djathtë, por një përzierje retorikash tradicionaliste – konservatore – religjioze – liberale, e bëri në të vërtetë mishmash politik ku binin në sy ca figura të ngritura e të shpluhurosura nga dosjet më të hershme të PD-së. Edhe këta ashtu si Meta, elektoratin e kishin kryesisht konjuktural të ngushtë, kushërinj, të njohur, e njerëz me të cilët i lidhte ndonjë marrëdhënie ekonomike.

Sado të vogla elektoratet e Polit të Lirisë apo LSI-së ato u vodhën në mënyrë domethënëse. Në asnjë dokument ligjor të Shqipërisë nuk di të garantohet liria e vjedhjes ndaj më të vegjëlve, dhe moralisht ky është një krim ndaj demokracisë, nëse ndokush e ka patur ndonjëherë për zemër këtë sistem utopik.

Këto parti, e parti të tjera të vogla, u vodhën haptazi prej PD dhe PS, që sipas të gjitha gjasave e kanë vazhduar mirëkuptimin e tyre edhe në mes të luftës, kësaj lufte misenscene që u servir si ngjarje e madhe historike.

Faktori tjetër, berishianët e PD ndërkohë mbërritën pa shumë mundime të kalojnë para, falë dritëshkurtësisë të Edi Ramës. Mungesa e strategëve të mirëfilltë politikë që njohin terrenin, mungesa e statisticienëve të mirë (mjaft të aplikonin shifrat e 2005 në këtë formulë për të parë që s’fitonin), imazhi negativ dhe snob i Edi Ramës e entourage-it të tij, por mbi të gjitha arroganca e një vakuumi të dukshëm, bënë që vetë socialistët e bazës të punonin me gjysëm zemre për Edin, që i urdhëroi të promovonin kandidatë të panjohur, të sapoimportuar nga “jashtështetit”.

Fitorja e PD do të thotë shumë për Berishën. Ajo i garanton këtij testadura të tranzicionit një pushtet të gjatë e të qetë për këto arsye. Së pari ky rezultat do të shkaktojë probleme të brendshme në PS, përplasje mes mbështetësve të Ramës (deputetë të rinj e biznesmenë), dhe kundërshtarëve të tij (popull votues që do rrijë dhe katër vjet pa punë). Kjo do të sillte një shkundje të opozitës nga themelet, dhe do të vinte në diskutim Ramën (s’është çudi që Rama të krijojë një parti “të qendrës” nëpërmjet deputetëve të vet dhe aksesit në pushtet e para që i ofron bashkia). Me po të njëjtat zgjedhje Berisha diskreditoi Nanon, që e la të vardisej pas Metës, por edhe Metën, që në fund fare, i gjendur para pamundësisë financiare për të qëndruar në opozitë (nuk ka më asnjë mundësi ekonomike për të mbajtur LSI-në në opozitë dhe katër vjet), e detyroi të pranonte kërkesën e tij.

Planet e Berishës kanë ecur më së miri, vijimi i privatizimeve korruptive, kalcifikimi i klaneve që kontrollojnë gjithçka, e mbi të gjitha meritat e mëdha të “Rrugës së Kombit” apo pranimit të “Statusit të Kandidatit”, ia bëjnë tepër të lehtë Berishës mbarëvajtjen e këtij mandati, madje dhe pretendimin e të tretit.

Pra në krye të shtetit mbeti krimi, korrupsioni, i përforcuar e i lustruar prej ndërkombëtarëve. Por edhe para zgjedhjeve, nuk kishte ndonjë alternativë shprese. Privatizim, liberalizim, treg i shfrenuar, informalitet, korrupsion e mbi të gjitha krim, ishin shtyllat politike të të gjitha krahëve, berishianë ose jo. Hynë në këto zgjedhje si politikë e bashkuar, e dalin edhe më të bashkuar. S’mbetet të them veçse rroftë monizmi korruptiv që përparon me hapa galopantë drejt një të ardhmeje të pasigurt! (ndërkohë që pres me padurim të lindë prej kushteve aktuale një diskurs i majtë që do të dijë të flasë e të dialogojë me logjikën e me arsyen e popullit, e jo me instiktet e fetishet e tij.)

Alo? Jam Ardit Rada, po dhe me një dorë do t’ia dalim!

Alo? Jam Ardit Rada, po dhe me një dorë do t’ia dalim!

Nga një grup autorësh (gazetarë profesionalë)

Ora 04:43 e mëngjesit. Ardit Rada është në zyrë, ulur që në orën 22:54 para kompjuterit të tij me ekran të sheshtë, televizorit me ekran të gjërë 30 inch dhe mikut të tij më të mire, laptopit që i kanë sjellë nga Anglia. Një tis i lehtë dëshpërimi dallohet në çehren e tij të zeshkët, i zhgënjyer siç është nga dështimi më i fundit, ai që pësoi në një takim elektoral në Lushnje. Por një buzëqeshje përvijohet në cepat e buzëve të tij mishtore, i kënaqur kujton me vete një reportazh të suksesshëm që prodhoi gjatë vizitës së tij në qytetin heroik të Myzeqesë, reportazh që ia pëlqeu shumëkush. Me një gjysmëmelankoli intelektuale, nga ato të ëmblat në jeshile, Ardit Rada ngre sytë dhe sheh në murin përballë, të vënë në kornizë, faqen e Gazetës Tema ku u botua reportazhi i tij lushnjar. Nëse ka një moment që Arditi, sa i relaksuar në dukje, aq edhe i paduruar në dukje, mezi e kalon, janë pikërisht këto orët e para të mëngjesit kur e ka të pamundur thjesht të presë në zyrë duke pirë birra të ngrohta e duke bërë chat në Facebook gjersa të pushojë shiu.

Duron edhe gjysëm ore, derisa akrepat shënojnë 05.43, i këput një të shtriqur dhe një gogësimë dhe më duket më i lehtësuar kur shkon e shkarkon në tualet birrat e konsumuara gjatë natës, e njëkohësisht nis në këtë orë të shkruajë sms-të e para në telefon.

Ndërsa radio transmeton një këngë të vjetër të Parashqevi Simakut, e më pas të Michael Jacksonit, titujt e gazetave dhe edicionet e para të lajmeve të lexuara nga Bashkimi, sigurisht që nuk mund t’i mungonin atmosferës gjithnjë të update-uar të zyrës së specialistit të medias, A. Rada. Gishtat nuk i qëndrojnë një moment pa lëvizur, herë duke gërmuar hundën, herë duke kruajtur veshin, herë duke lëmuar flokët e tij model Josip Visarionoviç, herë duke bërë chat, e herë duke dërguar mesazhe me lekët e fundit që i kanë ngelur në celular. Mbyll sytë e nis të imagjinojë se si do të qe të udhëtosh në këto momente me Ardit Radën. Makina nis të ngjisë kthesat e Ballshit, e teksa unë tentoj të mbaj hundën mbyllur për të mos u turbulluar nga era e këndshme e gazit natyror, vazhdoj të dëgjoj zhurmën karakteristike që bëjnë gishtat e Radës mbi tastierën e vogël të celularit pa pushim. Vendos tapat e veshëve, i bindur që Rada nuk do të pushojë kurrë së bëri zhurma të tilla, të vockla, të bezdisshme, por persistente. Nuk mundem të mbyll sytë, si te ai shkrimi tjetër, se jam shofer, dhe kjo do të kishte pasoja të pariparueshme.

“Më mori një ditë në telefon”, kujton Sokol Shameti, “dhe më tha si quhej, më tregoi moshën që më befasoi por njëkohësisht më bëri dhe kurioz dhe më tha se donte të ndryshonte Shqipërinë”!

Ishte viti 1994, kur Rada, së bashku me një grup tjetër (jo ata që mendonit ju në fillim, një tjetër grup) miqsh të ngushtë të tij, asnjëri më i madh apo më e madhe se 100 cm (se ishin ende fëmijë helbete), filluan pothuajse të vetëm, të vendosur në rresht për dy dhe të kapur pas përparëses së shokut, rrugëtimin e tyre në jetën publike me Lëvizjen Aktiviste Rajmonda?

Sokol Shameti kujton, se në atë kohë, kur ai mendonte negativisht dhe me dëshpërim negativ për këtë brez të ri apatik dhe negativ, që sipas tij nuk dinte të reagonte pozitivisht ndaj asgjëje negative, që flinte negativisht nëpër krevate natën, madje bënte dhe gjumë dreke, i painteresuar për të ndenjtur zgjuar gjithë kohës, siç është Sokoli për shembull, që s’fle gjumë asnjëherë, po dhe kur fle e mban njërin sy hapur, dhe pa asnjë ideal, mor po kokërr ideali s’kishte ky brez, të binte miu thyente kokën, pikërisht në këtë kohë pra, kjo telefonatë e dikujt që i thoshte se ishte 7 vjec e se kërkonte të bënte dicka ndryshe, e kishte bërë të nisej drejt e për në ambasadën e Koresë së Veriut, që ndodhet ende aty, te selia e Volksvagenit e të kërkonte azil politik të përkohshëm, sa të rregullonte muhabetin me Kubën.

Ky përfaqësues i medias (Sokol Shameti, shën. i përkth.), i cili që nga ajo ditë e deri më sot do të ketë të njëjtin mendim kontroversial për Radën, ishte në fakt vetëm një prej shumë shqiptarëve që ndoshta (madje ç’ndoshta, me siguri!) pa e ditur as vetë kishin vërtet nevojë për një shembull ndryshe të vërtetë, që mundësisht të vinte nga bota e rinisë, të ishte i hollë, i gjatë, ezmer, i qeshur, me pak mjekër, i paartikuluar qartë, i veshur me këmishë e me jelek, si dhe me mbi një mijë friends në Facebook, e t’u tregonte se gjërat mund të ndryshojnë, po dhe mund të mos ndryshojnë. Këta të rinj ishin të gjithë si Arditi, të dhënë pas chatit, birrës, dhe mbrëmjeve muzikore me shoqërinë. Ata nuk lexonin shpesh, dhe kur lexonin, nuk para mbanin mend gjë. Kryesisht nëpër statuset e facebook-ut të tyre gjën shprehje popullore, batuta të radhës, ose citime të marra nga wikiquote. Ndaj dhe këta të rinj e patën më të lehtë të bënin për vete së pari botën e medias cilësore elitare shqiptare, prej së cilës u largua në mënyrë të menjëhershme e demonstrative, në shenjë proteste, Sokol Shameti. E përmes medias, Rada bëri për vete edhe të tjerët.

Ato ditë Rada dhe miqtë e tij kishin skanuar gjurmën e prapanicës së tyre të majtë në një copë letër për t’i krahasuar pastaj se cila do të ishte më e zakonshmja, më fort e ngjashme me duart e miliona shqiptarëve.

Dikush e kishte të hollë, dikush nuk e kishte të rritur mjaftueshëm, dhe e kishte akoma të vogël, një tjetër e kishte më të trashë duke ofenduar shijet e rafinuara estetike të shqiptarit të thjeshtë, dikush tjetër s’kishte bythë fare.

Në fund, të gjithë kishin rënë dakort që prapanica e skanuar e Arditit ishte më e mira, dhe më e këndshmja, më e përshtatshmja për të prodhuar posterat e parë të Lëvizjes Aktiviste Rajmonda?, me atë foto, e me disa pika të blerta, si shenjë e një karakteri ambientalist që shënoi fillimin e këtij aktiviteti fisnik, postera që po ato ditë i shikonte nëpër rrugët e Tiranës edhe Andi Kananaj, sot një prej bashkëpunëtoreve më alergjikë të Lëvizjes Aktiviste Rajmonda? dhe kandidat i kësaj lëvizjeje në Durrës.

“Më mori në telefon herët në mëngjes, ose vonë në mbrëmje”, kujton Andi, “dhe më kërkoi të takoheshim se s’kish me ça shtynte kohën”. “Pimë nja pesë birra në një bar mu në qendër të Tiranës, dhe fjalët e para që më tha pasi e zuri lemza ishin se po e kujtonte dikush, me siguri. Pastaj më tha që donte të luftonte gjithë zakonet e këqija të shqiptarëve, që janë shumë protektivë ndaj bijave të tyre, dhe se duke parë raste të shumta në vende të tjera mendonte se nëse do artikulohej mirë i gjithë ky mesazh i gjatë, me siguri do të kishte sukses e gjithë fushata e parë e Lëvizjes Aktiviste Rajmonda?”.

Ai (Andi Kananaj – shën. i përkth.) mendoi pas atij takimi, pothuajse të njëjtën gjë që kanë menduar të gjithë kur e kanë takuar për herë të parë Arditin: Pse ia hapa atë dreq telefoni!

“Mendova edhe se duhet të ishte cun trim me fletë dhe se kishte fat që natyra e kishte pajisur me dhuntinë për të marrë gjak në vetull, dhe dhuntinë tjetër për artikuluar mirë, qartë, dhe pa asnjë sforco budallallëqe nga më banalet, por dhe paradokse nga më të kultivuarat”, thotë Kananaj.

Makina ndalon në Patos ku kafet janë mbushur me klientët e mëngjesit. Përpara se të zhvillojë takimin me të rinjtë e atij qyteti, Ardit Rada e gjen kohën të vizitojë më parë një familje të varfër në periferi, të cilës i ha bukën, e meqë ka vendosur t’i bjerë në qafë, u merr dhe tre karamele, nga të cilat një e fut në gojë, e dy i mban në xhep që ti ketë për gjatë rrugës.

Dy vajzat e asaj familje më duket se i ngelen gjatë në mendje e në zemër Arditit: që të dyja me titull doktorature, madje dhe me master në universitetet më të mira të botës, shembullore në shkollë, pjesëmarrëse në aktivitete jashtë shkollore, dhe të kompletuara me lexime të ndryshme jashtë klase, ato janë kandidatet perfekte për deputete me lëvizjen Rajmonda? ndonëse për të ndihmuar të ëmën u duhet që çdo mbrëmje të marrin furçën e dhëmbëve dhe të lajnë dhëmbët me kolinoz. Është e vetmja mënyrë që kanë për t’i mbijetuar kariesit që po bën gjëmën në Patos e në rrethinat përreth (se rrethinat mund të mos jenë gjithmonë përreth).

Gjatë gjithë asaj dite Arditi flet, flet dhe vetëm flet për një fushatë pozitive dhe më duket pak si non-sens që ky s’pushon së foluri asnjëherë. Në kulmin e kësaj fushate ky vazhdon t’u shpjegojë njerëzve apo turmave se jo të gjitha të këqijat na vijnë nga shteti, dhe se ky shtet nuk mund të akuzohet për cdo gjë. Sipas Ardit Radës një pjesë të mirë të fajeve i kemi vetë: “Nuk na ndalon njeri të bëjmë dhe ne marrëveshje me Delijorgjin, siç ka bërë Mehdiu, Berisha, Rama, e të tjerë. Po edhe mirëmëngjes njëri-tjetrit duhet t’i themi që të shfaqim kulturë. Nuk e ka fajin shteti që i moshuari ka nevojë që t’i japë dorën një çun trendy si puna ime. S’na e ka fajin shteti nëse njerëzit vdesin në mes të plehrave, ku punojnë për të nxjerrë bukën e gojës”, e dëgjoj Arditin të thotë atë ditë në çdo takim elektoral që ka në Patos.

E në secilin prej këtyre takimeve përmend dy vajzat që edhe kishin kohë të mësonin edhe të lexonin, edhe të dashuronin, po edhe të lanin dhëmbët e të mbanin një higjenë të lavdërueshme orale. Ndjej se me siguri se Arditit shembuj të tillë nuk i kujtojnë fëmijërinë e vet prej çuni të një drejtori të SHIK-ut. Ka diçka personale në atë që artikulon keq, dhe po të shikosh rrotull fytyrat e atyre që e dëgjojnë, diku në cep të sallës, apo diku mes të tjerëve të rrëmujshëm e të zhurmshëm, do të gjesh gjithkund sy të shtrembët të njerëzve që vuajnë nga strabizmi pavarësisht zhurmës përreth.

I lindur nga e ëma, Arditi që i vogël fare iu desh të adoptonte disa mënyra mbijetese që e rritën shumë më shpejt se moshatarët e vet. Ai nuk e ka bërë publike shpesh, por rrinte gjithnjë i varur për këmbësh në një pemë pranë shtëpisë, prandaj është zgjatur kaq shumë. Në moshë krejt të re ai mësoi të godiste me llastiqe drejt e mbi xhamat e fajshëm të komshiut demokrat përbri. Në moshën 15 vjeçare Arditi emigroi maleve për në Rusi, ku u dashurua me një femër, si Ismail Kadareja. Por rusëve iu duk Arditi si kurd, dhe e përzunë shpejt këtë dele të zezë mes atij populli qumështor.

Një kombinim rrethanash fatlume dhe mbi të gjitha vullneti i komshiut poshtë që nuk i duronte dot zhurmat e përnatshme të Arditit (komshiu qe trombonist në profesion), bëri që Rada të mos i mbaronte kurrë studimet e veta pranë një universiteti famoz në Tiranë. Në vitin e tretë, kur kishte mjete financiare për ta vazhduar shkollën, në mënyrë krejt të pashpjegueshme Rada vendosi të futet në punë te Lëvizja Rajmonda? Punë kërkuese dhe ezauruese kjo, që nuk e lë të shkojë e të japë provimet. Sa herë që binte borë, një herë në katër pesë vjet, Rada me shokët e tij ndërtonin babagjyshë të cilëve iu vendosnin si hundë herë një karrotë, e herë një patëllxhan, në varësi të asaj që u ndodhej më pranë.

Pak vetë e dinë, por një prej bashkëpunëtoreve të tij të mëvonshme, Bora, ka qenë në të njëjtën klasë me të. “Kemi bërë atë dreq gjymnazi bashkë”, kujton ajo, “dhe e mbaj mend si një djalë që ishte shumë më i heshtur dhe serioz se djemtë e tjerë të së njëjtës moshë, që gjithë kohës i vinin stërkëmbësha, i bënin lloj lloj shakarash, dhe nuk e merrnin asnjëherë që të luante volejboll me ta. Mua në atë kohë faktikisht më pëlqente një djalë tjetër, pak më i ëmbël, gallatë, që fliste shumë dhe që merrej me aktivitete jashtëshkollore”. Bora beson se për shkak të vështirësive të tij në shkollë, atij iu desh më shumë kohë që të mësonte volejbollin.

“E mora në telefon kur sapo kishte filluar punën e tij me Rajmonda?”, kujton Arbër Zaimi, “dhe e ftova në një përballje në Facebook me Flavio Qarrin. Në fillim, duke e parë në ekran nuk më pëlqente, por që nga ajo përballje në ekran, ka filluar të më pëlqejë në ekran, dhe të më hyjë në zemër në ekran dhe ky mendim në ekran nuk më ka ndryshuar as edhe sot e kësaj dite”.

Sipas bloggerit të njohur (Arbër Zaimi – shën. i përkth.), ajo që Arditin e veçon nga të tjerët, është se ai “është shumë shumë acarues”, një i ri “i cili nuk rri dot pa reaguar, edhe kur nuk ka asnjë opinion mbi situatën”, që merr pjesë dhe “bëhet protagonist vend e pa vend”, nuk ka rëndësi nëse ka të drejtë apo jo – “ai gjithmonë të bën që t’i mirëkuptosh kundërshtarët e tij të flaktë.”.

“Besoj se ndryshe nga shumë të tjerë që si ai i kanë këto dhunti ose më keq se këto, Arditi nuk thotë asnjëherë nuk mundem, apo nuk mund ta bëj këtë gjë. Ai pohon gjithmonë se do ta bëjë diçka edhe kur nuk e ka bërë më parë dhe sigurisht rrugës duke shkelur mbi këdo që i del para, mëson si të perfeksionohet ndërkohë që bën gabime të pafalshme që i vuajnë të tjerët.”, thotë Zaimi.

“E kisha parë në televizor kur isha në Durrës, dhe u kisha thënë të gjithëve në atë moment: këtë djalin e kam pasur në klasë, që në klasë të parë, po nuk është faji im. Unë kurrë nuk e kam patur shok.”, vazhdon Bora, e cila nuk e mohon se një arsye më shumë që e bindi të shkonte në Vlorë me pushime, sa më larg Tiranës, ishte pikërisht telefonata invadente dhe bezdisëse që bëri më pas me Arditin dhe ftesa që ai i bëri për të pirë ca teke konjak së bashku te “Box-i”, e për të diskutuar mbi perspektivat e zhvillimit të Lëvizjes Rajmonda?, si dhe për ndonjë dorë seks pas muhabetit.

Me Lëvizjen Rajmonda? Arditi bëri gjithçka që kishte një simbolikë ndryshimi, që nga lyerja e mureve të brendshme me ngjyrë portokalli, e deri te montimi i një ekrani të madh në hollin kryesor që transmetonte imazhe të Arditit nga jeta e përditshme, duke dhënë një mesazh të kuptueshëm lehtësisht nga kushdo, se askush në vend nuk e kishte të panjohur atë prapanicën e tij me pikëza të blerta të stamposur në postera.

Padyshim që pjesë e suksesit në dështim të Ardit Radës ishte dhe bindja e tij ndaj donatorëve ndërkombëtarë, të cilët të lodhur energjinë e pashtershme të këtij njeriu me kapacitete ende të dyshimta, vendosën që t’ia prisnin një dorë. Gjatë gjithë këtyre viteve Arditi mundi të forconte dorën tjetër, me të cilët sot përkëdhel ata që janë bashkëpunëtorët e tij më të ngushtë. Pikërisht këtu merr fill motoja e tij “Edhe me një dorë do t’ia dalim”.

Njëra prej tyre, Sidita, kujton se ishte fundviti 1999 kur e kishte njohur, atëherë “kur Arditi ende i binte maces me lugë”. “Unë e njihja në atë kohë”, vazhdon Sidita, “thjesht si llafazani më i keq, thashethemexhiu më kokëçarës, fëmija më dembel, që s'kishte lënë vend të botës pa bredhur dhe kudo që kish gjetur dy gurë së bashku, i kishte ndarë. Tani Arditi kishte këtë joshjen e çuditshme për të shkruar e për të botuar artikuj pa lidhje, në një kohë kur çdo i ri tjetër me atë bagazh do të gjente fare lehtë postin më të rehatshëm e më të mirëpaguar si kamarier në shumë lokale të bregdetit shqiptar”.

Me një karizëm për t’u mbajtur mend, e me ide gjithnjë brilante në absurditetin e tyre, thotë ajo (Sidita, shën. i përkth.), me streptokokë të pashtershëm dhe ngjitës, ai nuk pyeste kurrë a mund t'a bëj, por çfarë duhet bërë dhe si duhet bërë. Pasi ia tregonim se si bëhej, ai gjithnjë përtonte. “Prandaj dhe çdo skuadër që ai drejton rri në stol, se s’ka nerva të dalë në fushë”.

Kantautori dhe antikonsumisti i njohur Joni Hankollari e ka njohur pikërisht në fillimet e tij, Arditin. “Kur e takova për herë të parë mendova: Ky një ditë do të më ketë bezdisur aq shumë sa do të filloj të kruhem pa paralajmërim, dhe do të më dalin ekzema në ije”. thotë Hankollari për revistën VAPË-O.

“Më pas e njoha mirë”, thotë Sokol Shameti, “më pëlqen sepse e ka lëkurën të butë, si të gjithë ata të kësaj ngjyre. Ai është “self-made guy” (i bomë me veten e vet), dhe mbi të gjitha “workaholic” (që shkon tapë në punë në mëngjez, dhe vjen tapë nga puna në darket)”.

Kananaj argumenton se bashkarisht me Arditin kuptuan qartë se nuk mjaftonte vetëm druri që të hiqje qafe këtë të ri të apasionuar. Ky “self-made guy” dhe “workaholic” duhet lënë pa rrogë për një javë rresht që të ulet e të mbyllë design-in e Gazetës Saktivista, që edhe pse është gati për botim, ka ngecur në duart e Radës. Por Kananajt i duhet të jetë pjesë e vendimmarrjes për t’i ndryshuar gjërat në atë vend.

Me këtë ide, Kananaj e bindi Arditin të shkëputej nga Lëvizja Rajmonda? dhe të krijonte Lëvizjen Suela#, që ka për himn këngën e famshme “Ti je Lezbike”, këngë që buçet nëpër kasetofonat e shoferave të autobuzave si dhe në makinat e katundarëve që mbështesin mitingjet e Sali Berishës pas shtatë orësh rrugë. Lëvizja Suela# pretendon të jetë forca e shtatë a tetë politike në dy a tre qarqe të vëndit, sipas sondazheve të Verd Nores PhD. që ka dy ditë që ka dalë rrugëve duke plotësuar pledgecards për Radën.

Zaimi nuk e di se si do të ishte sot një përballje e dytë mes Qarrit dhe Radës, pasi që të dy janë në stafin e Gazetës, por mendon se në çdo moment një gjë është e pasigurt: “Rada në jetën e përditshme është po ai njeriu acarues që del në televizor”.

Këngëtari i Top Channel-it që ka pranuar të identifikohet me imazhin e Lëvizjes Suela#, Leart Kola, kujton se nuk bëri asnjë plan afatgjatë dhe të mirëdetajuar me Arditin, dhe se vetë ky nuk merr pjesë në Lëvizjen Suela#. “Unë marr lekë për të kënduar” thotë Learti “Jam i ri, e kam jetën përpara”.

“Arditi është po aq filozofik (në sensin abstrakt të fjalës) sa edhe praktik (është aq praktik sa mund ta përdorësh edhe për të ndërruar poçat e llampadarit, se është i gjatë), po aq liberal sa edhe socialist, po aq konservator sa dhe njeri i progresit, po aq nacionalist sa dhe ksenofil, po aq burrë shteti, sa dhe amvisë nikoqire, po aq njeri sa edhe mushkë, dhe më pëlqen mënyra si i kombinon këto dy gjëra”, thotë Learti, sipas të cilit lideri i Lëvizjes Suela#, “di të jetë i përshtatshëm për cdo moment në të cilin ndodhet, sidomos kur është në banjo në darkë” dhe se “nuk shikon majtas djathtas kur është në banjo, por është shumë i vendosur te ajo që do të bëjë dhe pikërisht atë bën, pavarësisht asaj që mendojnë të tjerët”.

Katjusha, gjithashtu kujton momentin kur rastësisht u njoh me Arditin. Pesë vjet më vonë, ajo shprehet se “jemi në gurmaz të një epoke, o na pështyn, o na gëlltit. Njërën këmbë e kemi majtas, tjetrën djathtas, i mjeri Ardit që ka dy këpucë të majta. Se të djathtat duke i tërhequr zvarrë në zallamahinë e tranzicionit rraskapitës i janë prishur. Mu bash për këtë na duhen këpucë të reja, mbushur me aromë të këndshme lulesh, që mbarsur me ideale dinë të bëjnë diferencën”.

“Por njerëzit rriten”, vazhdon ajo, “dhe kur rriten në përgjithësi plaken më shpejt, pra sa më shpejt që rriten, aq më shpejt edhe plaken, dhe në përgjithësi plaken duke braktisur idealet, e kjo është betejë mes të riut e të vjetrit brenda teje, mund të mbetesh i ri duke konservuar fort besimin, duke mëkuar shpresën, por mund të plakesh pavarësisht kësaj, dhe gjithsesi nuk e di se ç’desha të thosha tamam tamam, por s’ke ç’i bën, do plakesh, dhe kur të plakesh do dalin ca Arditër të tjerë të të tallin, dhe ti shurdh e gjysëm qorr do numërosh tespiet, edhe pse nuk do jesh më tepër se 37 vjeç e dy muaj. E gjithë kjo plakje e parakohshme do t’i vijë prej dyshimeve, frikës, korruptimit. Uroj që Arditi të jetë i gjatë, dhe i ri, se po i hyn një fabrike sallami që është lodhur duke prodhuar sallame të vjetra”.

Ky blog mirembahet nga vullnetare te Lëvizjes Suela#. Këta janë njerëzit që harrojmë dhe gjërat qe mbarështojmë nëpër Shqipëri.

Demokracia dhe shoqëria civile

Demokracia dhe shoqëria civile

Labinot Salihi

Në demokracitë e zhvilluara koncepti i shoqërisë civile është i organizuar përmes grupeve të interesit dhe organizatave joqeveritare të cilat udhëhiqen nga anëtarët e vet.

Demokracia në Kosovë është terminologji e cila fillimisht është përdorur si instrument presioni dhe mekanizëm i cili në fillim të viteve 90të në Kosovë shfrytëzohej për të ilustruar nevojën e Kosovarëve për vetëvendosje dhe liri.

Me organizimin e zgjedhjeve të para lokale ne Kosovë, pas luftës së vitit 1999, demokracia nis të perceptohet dhe në një këndvështrim tjetër, atë të përfaqësimit dhe mandatimit të përfaqësuesve të shtetit (fillimisht këshilltarëve komunalë e më vonë edhe deputetëve të Kuvendit të Kosovës). Me këtë demokracia si nocion merr edhe aspektin e përgjegjësisë dhe detyrimeve që kandidatët e partive politike kanë fituar pas e marrjes së votave të mjaftueshme, duke u bërë përfaqësues të një pjese të votuesve të vet.

Në Kosovë, fjalët si "demokraci e zhvilluar", "demokraci perëndimore", "demokraci e brendshme" apo terme e fraza të ngjashme janë prezentë edhe sot mjaft shumë në media, konferenca e tribuna apo edhe në takime zyrtare apo jo zyrtare të institucioneve apo organizmave të ndryshëm.

Është evident një deformim i përgjithshëm në organizata e institucione që lidhet drejt për së drejti me përgjegjësitë dhe obligimet të cilat dalin nga demokracia dhe të qenit përfaqësues dhe i përfaqësuar. Ky devijim ndodh nga presioni i vogël dhe i pamjaftueshëm i cili vjen nga qytetarët që zgjedhin dhe mandatojnë përfaqësuesit e tyre. Në periudhat në mes të zgjedhjeve është i zhvilluar një mekanizëm i caktuar i shoqërisë i cili përveç presionit të caktuar që zhvillon në institucionet e zgjedhura, ky mekanizëm po ashtu krijon kanale për të influencuar vendimet e caktuara të institucioneve. Ky mekanizëm është i organizuar përmes shoqërisë civile.

Shoqëria civile është e organizuar dhe profilizohet çdo ditë përmes grupeve të interesit dhe organizatave jo qeveritare. Por këto organizata duhet të udhëhiqen nga anëtarët e vetë dhe interesi dhe vendimet e anëtarëve duhet të reflektohen në strukturat ekzekutive përkatësisht menaxhmentit të grupit apo organizatës.

Obligimi i organizatave të shoqërisë civile që të kenë funksional dhe të plotë fuqishëm pjesëtarin përmes kuvendeve respektive, nuk është çështje fakultative apo e vullnetit të mirë, por pikërisht rregull dhe përgjegjësi e kësaj pjese të shoqërisë. Të qenit përfaqësues dhe i përfaqësuar nuk është vetëm privilegj por edhe obligim dhe përgjegjësi. Sot udhëheqësit e grupeve të interesit dhe organizatave joqeveritare duhen që plotësisht të krijojnë dhe funksionalizojnë mekanizmat brenda organizatave për llogaridhënie dhe përgjegjësi. Në këtë formë, këto të fundit do të kenë autoritetin dhe fuqinë që të kryejnë funksionin e vet në shoqëri, atë të presionit në institucione dhe influencës në vendim marrje të institucioneve të zgjedhura në Kosovë.

Duke i respektuar rregullat, obligimet e detyrimet, të gjithë ne do të mund të kontribuojmë në zhvillimin e demokracisë në Kosovë, dhe presioni dhe ndikimi i shoqërisë civile në proceset që zhvillohen në Kosovë do të mund të jetë domethënës dhe real!

Thashetheme elektorale

Thashetheme elektorale

Arbër Zaimi

Teorikisht periudha parazgjedhore duhet të jetë një moment kulminant për poliarkinë, pikërisht për faktin se në këtë moment përballen me njëra tjetrën vizionet, opsionet e alternativat politike për mandatin e ardhshëm po ashtu si dhe historitë e sjelljet në mandatet e shkuara. Praktikisht, në Shqipëri e më tej, me hyrjen në lojë të ambalazhimeve mediatike, ushtrisë promocionale dhe strategëve të marketingut, kulmet e mprehta që parashikon teoria lëmohen, dhe herë-herë ndërtohen hone, prej të cilave zor se të nxjerr mendimi politik, apo filozofik, por të nxjerr me sukses të madh thashethemi, ky parashikues i denjë i proçeseve mediokre.

Në një shikim të përgjithshëm këto zgjedhje ofrojnë ca risi për Shqipërinë. Së pari është sistemi elektoral, i ndryshuar me të famshmen “marrëveshje për kodin”. Proporcionali rajonal sjell me vete disa efekte të dukshme, siç është forcimi i dy partive më të mëdha, eleminimi i palëve të tjera, e kur ky nuk është i mundur, minimizimi i pavarësisë së tyre, duke i detyruar nëpërmjet aplikimit të një pjesëtuesi tjetër për ndarjen e mandateve brenda koalicionit (Sainte-Laguë).

Përveç kësaj një efekt teorik që thuhej se do të sillte sistemi i ri elektoral, duhet të qe shkëputja e deputetit nga lidhja e drejtpërdrejtë me votuesin dhe përqasja e kandiduesve për legjislatorë si administratorë lokalë. Gjithashtu pritej të shmangej fenomeni i blerjes së votës për një thes miell, e për një shuk me lekë. Por nuk ka ndodhur tamam kështu. Votat ende vazhdojnë të blihen, e jo më kot nga Konispoli e deri në Vermosh (siç e do cliche-ja), nëpër lista ka kandidatë që vijnë nga bota e biznesit më fitimprurës, atij të kokës në torbë.

Njëri prej pretendentëve kryesorë për të fituar këto zgjedhje është Edi Rama. Pas miratimit të kodit elektoral Rama është kujdesur që të përqendrojë gjithnjë e më shumë pushtet në duart e veta brenda Partisë Socialiste. Në dy vitet e fundit kryesisht Rama është marrë me rekrutimin në PS të besnikëve të vet (që gjithnjë janë servilë, po jo domosdoshmërisht të aftë), si dhe me dobësimin e kundërshtarëve potencialë. E gjithë kjo reformë e burimeve njerëzore ka ndodhur kryesisht në nivele qëndrore. Në fakt, me gjithë dialogun e përzemërt me Shqipërinë, Rama është marrë shumë pak me bazën socialiste, me anëtarët e me organizatorët e rretheve. Përqendrimi i Ramës në reformimin e majës së piramidës së PS ka bërë që në këto zgjedhje kjo forcë të mos vijë me një ofertë aq të mirë sa duhet për të mposhtur Berishën. Proklamimi i një programi të famshëm me një mijë faqe u katandis në shpalljen e shtatë a tetë shtyllave, ndërkohë që deklarata e enciklika trajtojnë në mënyrë legjendare zgjidhjen e problemeve të Shqipërisë. Një rast flagrant i mungesës së largpamësisë politike të Ramës ishte momenti kur këmbënguli për të marrë dhe presidentin dhe kryeprokurorin, i ofruan një prej tyre por me megalomaninë karakteristike i humbi të dy, dhe humbi bashkë me ta dhe gjashtë deputetë.

Përveç mungesës së ofertës politike, PS ka dhe disa probleme të tjera. Ajo është e pa-organizuar në bazë, aty ku kundërshtarët politikë kanë kohë që punojnë për të krijuar frymën e fitores. Sjellja prej snobi e Ramës dhe e pasuesve të vet ka bërë që shumë prej organizatorëve socialistë nëpër rrethe të varin turinjtë, e pse jo të sabotojnë fshehurazi. Mungesa e organizimit të menduar mirë reflektohet qartë dhe në listat elektorale. Pozicionet kyç, ato të diskutueshmet të cilat duhen fituar për të marrë avantazhin Rama kryesisht ia ka besuar njerëzve të rinj e pa eksperiencë, ose të importuarve. Ndërkohë që figurat “me peshë” janë vendosur në vende të sigurta. Kryetarët e degëve të PS-së në rrethe mungojnë nëpër lista, ndërkohë që socialistët patjetër që kanë patur dëshirë t’u merret mendimi për personat që do qe mirë të kandidoheshin në rrethet e tyre.

Një tjetër “hall” i socialistëve në bazë është mungesa e koordinimit dhe kërkesa për trafikim të votës drejt aleatëve më të vegjël. Kështu psh. në një qark të vogël në jug të Shqipërisë drejtuesit lokalë kishin mbetur të perpleksuar pasi vetë kryetari Rama u kish kërkuar që në disa zona të votohej G99, ndërkohë që disa ditë më vonë kandidati që kryeson listën e PS kishte mohuar çdo aleat e çdo aleancë.

Problem tjetër është mungesa e frymës së fitores ndër simpatizantë e votues potencialë. Një frymë e tillë ekzistonte për PD-në në 2005, ndërkohë që socialistët janë kryesisht skeptikë e me rezerva në komunikimet e tyre publike. Në vend të frymës së fitores ekziston një frymë konspirative, mbi mënyrat se si Rama do të arrijë të fitojë vetëm nëpërmjet mbështetjeve të të huajve, mbi vjedhjet që Saliu do i bëjë medoemos, apo edhe mbi dhunën elektorale. Thashethemet arrijnë të mendojnë se mijëra kosovarë janë sjellë në Tiranë nga PD dhe janë pajisur me karta për të votuar. Thashetheme edhe më absurde thonë se Rama e di kush e ka vrarë Xhindin, po nuk e tregon se do të ruajë qetësinë përpara zgjedhjeve. Të vërteta ose jo, këto thashetheme shpërndajnë veç frikë në bazën socialiste.

Rrezik kryesor për PS-në përbën LSI-ja. Edhe në rastin më optimist për Ramën, sikur Meta të mos marrë fare deputetë, LSI-ja në shumë qarqe do të marrë vota që vërtet që nuk do të konkretizohen në deputet, por ama i zbriten totalit të majtë, duke favorizuar rivalët djathtas.

I vetmi dimension pozitiv i fushatës së Ramës është puna me mediat, ku PS në mënyrë të dukshme diferencon me këdo tjetër. Rama ç’prej kohësh është orientuar drejt marketimit e jo drejt përmirësimit të produktit. Sidoqoftë dhe kjo pjesë duhej mbajtur në kufijtë e diskretes, ndryshe rrezikon të bëhet qesharake, ashtu si kënga e fushatës, imitimi i Obamës ose gjestet e dorës që përpiqen të imponojnë bindjen te publiku.

Nga ana tjetër PD vjen në këto zgjedhje me problemet e me pikat e veta të forta. Problem kryesor i PD-së është situata e keqe ekonomike e individit dhe e shoqërisë, thellimi i hendekut mes 1% të popullit të pasur me 81% të popullit të varfër, ndërkohë që është krijuar dhe një shtresë tjetër me 18% të njerëzve që mezi e mbajnë frymën gjallë. Statistikat elektorale të PD-së natyrisht që flasin për zhvillime në infrastrukturë, mirëpo të gjithë e dinë që infrastruktura është një investim me kthyeshmëri afatmesme/gjatë. Pra rrugët, dritat e energjia vërtet që do të krijojnë kushte më të mira për investime që do të hapin vende pune, por kjo do të dojë kohën e vet, si dhe plotësimin e disa kushteve të tjera (si kualifikimi i krahut të punës që tani për tani është në nivelet e paaftësisë totale).

Veç gjendjes ekonomike PD ka dështuar në politika të veta populiste, siç janë përshembull ato të arsimit. Duke dashur të masivizojë (për arsye elektorale ose komerçiale) arsimin e lartë PD ka ulur tejet cilësinë e këtij shërbimi dhe si përfundim studentët e diplomuar në Shqipëri e gjejnë veten me një titull të pavlefshëm krahasimisht me të gjithë ata që vijnë nga jashtë.

Problem tjetër që shoqëron PD-në para zgjedhjeve është perceptimi i korrupsionit të Berishës dhe qarkut të ngushtë familjar, apo tarafit të tij. Vajza e djali, dhëndri apo baxhanaku, ministri i jashtëm apo miku i tij serbo-boshnjak tashmë janë gdhendur si ikona korruptive në mendjet e elektoratit që dikur votoi “Duart e Pastra”. Këmbëngulja e Berishës në zgjedhjen e një prokuroreje që do të “bënte namin”, po që më pas “rezultoi e paaftë” dhe “e kontrolluar nga Topi” nuk arriti të mashtronte ndonjë numër të madh Shqiptarësh. Ky perceptim korrupsioni e abuzimi natyrisht që arrin kulmin kur përmendet çështja “Gërdeci”, edhe pse në ezaurimin e efektit të kësaj çështje një rol ndihmues për PD-në ka luajtur vetë rivali kryesor, PS-ja, e cila nuk ka mbërritur gjatë më se një viti të ngrejë emocione reale mbi këtë ngjarje tragjike (PS-ja realisht ka qenë indiferente, dhe nuk është shqetësuar as për mbarëvajtjen e proçeseve të drejtësisë, as për mirëqenien e të mbijetuarve...).

Një nga pikat ku PD çalon dukshëm është media dhe marketingu. Edhe pse Berisha ka kontraktuar disa kompani amerikane, edhe pse është vënë nën kontroll TVSH e KLAN, arroganca fshatareske e shfaqjes publike të demokratikëve, mungesa e zhdërvjelltësisë argumentuese, banaliteti vulgar i disave, apo buzëqeshja bosh e disa të tjerëve natyrisht që nuk të fton t’i ndjekësh pas në votime. I njëjti Berishë agresiv 18 vjet më vonë nuk të entuziazmon, por thjesht të pështiros.

E megjithatë PD vjen në këto zgjedhje si parti në pushtet. Berisha e shfrytëzon këtë fakt më së miri, pa u kujdesur për etikën. Kështu në mënyrë kafshërore kërcënohen me pushim nga puna mësuesët që nuk i çojnë nxënësit nëpër mitingje, me miratimin e ministrit të arsimit. Kështu shtohen 750 veta në administratë me VKM fët e fët. Në katër vjet Berisha ka ditur ta shfrytëzojë byrekun për të nginjur barkderra, po edhe për të ngjallur reflekse pavlloviane te barktharët.

Ndryshe nga PS, listat e demokratikëve janë ndërtuar me kujdes, dhe strategjikisht. Në to patjetër që ndodhen “të rinjtë” e shumëkërkuar e të shumëpritur, madje ka më shumë se sa të PS. Por ama në vendet kyç ndodhen mjeshtra të fushatës në bazë, që nuk janë shkëputur kurrë nga populli i PD-së, njerëz që dinë të përballojnë presione e punë nëpër fshatra e qytete, pa ndërprerje. Në këtë sens Berisha ka fatin të punojë me individë shumë më punëtore se Rama... fat i keq i shqiptarëve që dëshira për punë i braktis menjëherë pas fushatës.

Pika më e fortë e PD-së duhet thënë që është vetë PS-ja. Një opozitë e amullt, që nuk bën kurrë pyetjet e kritikat e duhura, që nuk di të ngjallë emocione në momente kritike, dhe që karakterizohet nga një apati e pashpjegueshme. As vetë Berisha nuk e priste një dhuratë të tillë. Thashethemet që vijnë vërdallë e duan Ramën të lidhur mes udhëkryqesh biznesi me rrjete të Berishës, dhe kjo e pengon kryesocialistin të jetë agresiv aq sa duhet, e t’i çojë denoncimet deri në fund... Të jetë e vërtetë vallë?

Partia që pritet të jetë e treta në këto zgjedhje është LSI-ja. Një parti “as e vogël, as e madhe”, me një qerre problemesh, por që situata mund ta vërë në pozitë të favorshme. Problem kryesor për partinë e Metës është kufizimi i dukshëm në burime njerëzore. Individët me kapacitet intelektual në këtë parti nuk duhet të jenë shumë, gjë që mund të pranohet për një parti të vogël, mirëpo Meta këmbëngul që çifliku i tij është mesatar më tepër se i vogël. Kështu kjo parti  mbërriti deri në zgjedhje duke e keqkuptuar formulën elektorale, sidomos lëmshin D’Hondt – Sainte-Laguë. Në fillim luftuan për komisionerin, e më vonë, kur kuptuan se standardi i dyfishtë favorizonte partitë e vogla brenda koalicioneve, vendosën të bëjnë dhe vetë koalicion. Ajo që nuk arritën të kuptonin është se brenda koalicionit të saj LSI-ja nuk është parti e vogël, kështu që s'përfiton gjë. Në të vërtetë koalicioni LSI-së vetëm i prish punë, pasi i ngre pragun elektoral, dhe i kushton një qerre me dollarë.

LSI-ja është e pranishme prej kohësh në strukturat e saj në bazë. Fshatçe, pa u kujdesur shumë për imazhin apo për stërhollime strategjike, kjo parti e ka nisur fushatën e para në të gjitha rrethet, me përjashtim të Kukësit dhe Gjirokastrës ku pragu është tepër i lartë për LSI-në. Fushata e LSI-së karakterizohet nga vulgariteti populist, dhe kryesisht ka konsistuar në takimin një për një të çdo votuesi potencial, dhe me premtimin e gjithçkaje që votuesi potencial kërkonte. Premtimet e mbledhura bashkë, të thjeshtuara e të gjeneralizuara rezultuan në një program paksa të cuditshëm dhe të mbushur me gabime ortografike, që është në fakt programi i vetëm elektoral i publikuar mes tre palëve të përmendura deri më tash.

Pikë e dobët e LSI-së është fushata mediatike dhe imazhi. Blloku i vënë nga PS nëpër mediat e kontrolluara nga Rama, si dhe hostiliteti i Berishës e bën thuajse inekzistent lajmin me burim LSI. Imazhi që shoqëron këtë forcë gjithashtu është i krijuar pa kujdes, një imazh prej “katnarësh biznesmenë”. Ky imazh natyrisht që nuk i shkon për shtat ndonjë grupi shumë të vogël intelektualësh që të braktisur apo të keqtrajtuar nga palët e tjera kanë investuar imazhin e tyre te LSI.

E ndërgjegjshme që armiku i vërtetë i saj tani për tani është PS-ja e jo PD-ja, LSI është treguar agresive në rekrutimin e bazës socialiste, lëvizje që mediatikisht është pasqyruar në krah të kundërt. Në një parashikim paraprak LSI mund të marrë midis tre dhe dhjetë mandateve, ndërkohë që për të arritur atë çka do, Metës nuk i duhen më tepër se pesë.

Poli i Lirisë mbetet një formacion ende misterioz për shqiptarët. Të formuar kryesisht prej të larguarve nga PD, kjo forcë sjell bashkë individë me gjithfarësoj vlerash e problemesh. Fenomen interesant është servirja e Aleksandër Meksit si politikan dinjitoz e autoritar, ndërkohë që të gjithë e mbajnë mend se ky nuk qe veçse një kryeministër kukull që çoi vendin në krizën e ’97 pasi qeveria e tij nuk qe në gjendje të menaxhonte piramidat (paratë e të cilave sot ende thuhet se vazhdojnë të qarkullojnë në treg nëpërmjet një superbiznesi që investon më shumë se të gjithë në imazhin e vet, dhe financon sa majtas djathtas). Nën shembullin e Metës, Ndoka me shokë u përpoqën të organizonin djathtas atë çka organizoi LSI-ja majtas. Rastet janë të ngjashme për sa i përket individëve, kapaciteteve politike dhe ekonomike, por jo për sa i përket situatave dhe kohës për organizim. Kjo e fundit nuk ka qenë e mjaftueshme, dhe Poli i Lirisë në rastin më të mirë arrin të nxjerrë veç një deputet, i rekrutueshëm fare lehtë nga PD.

Partia Republikane hyn në këto zgjedhje si parti e tretë parlamentare, nën sqetullën e PD dhe nën hijen e Gërdecit. Një ftohje mes demokratikëve dhe republikanëve i ka tronditur bazat e PR. Imazhi prej krimineli i Mediut nuk mund të shlyhet dot nga posterat e nga billboards-et, edhe pse kjo parti ka billboards-et më të mëdhenj (shumë prej tyre të vendosur fare pranë Gërdecit). Në këto zgjedhje PR mund të marrë jo më tepër se një deputet, dhe ky në sajë të ndonjë trafikimi votash nga PD-ja (zor se ndodh ky skenar, me përjashtim të ndonjë presioni për zbardhje pisllëqesh).

Parti tjetër që është duke u përpjekur realisht të mbushë mendjet e votuesve me fushatë është G99. Të krijuar si një grupim elitar të rinjsh, shumë shpejt e kuptuan që nuk kishin kapacitetet e duhura njerëzore e politike për të tërhequr elitat. Reflektimi erdhi në mënyrën e tyre, pra nëpërmjet marketingut. Bjordi dhe Adela tashmë janë liderat e fushatës së partisë së Erionit, që pret të marrë votat e adhuruesve të Big-Brotherit. Gjithsesi G99 nuk pritet të marrë ndonjë deputet, shpresa e “çunave” është që siç e do thashethemi (që mund të ketë për burim po ata), Erioni të marrë një ministri po fitoi Edi. Në këtë rast, ishalla nuk i japin atë të arsimit. Llafe të tjera thonë që mund të bëhet kryetar bashkie. Vështirë është, sepse po e la Rama bashkinë, elektorati i Tiranës do të priret të votojë djathtas, edhe për të ndryshuar dorën (efekti i lodhjes). Megjithatë, çfarë s’bën vaki.

Fenomen interesant për t'u analizuar është sjellja politike e komunitetit minoritar. Përvec PBDNJ, e cila mund të marrë dy mandate në zonat tradicionale, ekziston mundësia që të marrin mandatin e deputetit edhe Spiro Ksera me Kosta Barkën që janë në listat e PD-së, si dhe Spiro Peci me Vangjel Tavon, që janë në listat e PS-së. Potencialisht krijimi i një caucus-i minoritar me 5 ose 6 deputetë do të sillte një mbipërfaqësim të komunitetit grek në parlament, gjë që nuk është domosdoshmërisht e keqe, por është e padrejtë në sensin përfaqësues (dëshmon edhe një prej dobësive të politikës oportuniste shqiptare).

Partitë e tjera edhe vetë e dinë që nuk mund ta kenë seriozisht këtë fushatë...

Si përfundim, duke bërë fallxhorin, as Rama as Berisha nuk arrijnë të kenë 71 mandate, por Berisha i afrohet më shumë këtij numri pikërisht për arsyet e përmendura në fillim. Një skenar i mundshëm mund të jetë PD&co - 69 mandate, PS&co - 67 mandate, LSI&co - 3 mandate, dhe 1 ndoshta tek Poli. Në një rast të tillë Berisha shpejt e shpejt do të mund të blejë nga listat e PS njerëz si Tom Doshi (politika e re e Ramës nuk ka harruar të ketë frikë nga personat që kërcënojnë se do të bëjnë gjëmën po nuk ishin të sigurt në listë). LSI-ja me kaq pak deputetë nuk mund të luajë ndonjë rol. Për pasojë do të shkojë drejt shkrirjes (Meta nuk mund të përballojë dot financiarisht edhe katër vjet opozitë), ose drejt negocimit me partitë e mëdha. Në emër të stabilitetit politik dhe të integrimit (dy fetishet më idiote të shqiptarëve), mund të bëjë vaki që Meta të krijojë qeveri me Berishën (se me Ramën nuk mbërrin dot ta krijojë). Kjo do të sillte ndoshta ndarjen e PS-së, krijimin e një partie të qendrës të kryesuar nga Rama, dhe ardhjen në krye të PS-së të mbetur të Blushit. I gjithë ky skenar ka një rrezik të madh, qëndrimin e klikës "Berisha" në pushtet edhe për katër vjet duke i lejuar konjukturat e pushtetit të forcohen gjithnjë e më tepër, duke varfëruar më tej popullsinë dhe duke shitur gjithcka të shitshme tek Fazllicët... po medet, c'alternativë tjetër paraqitet?

Megjithatë janë të gjitha thashetheme dhe siç tha ambasadori sovran Withers, në fund fare do të vendosin shqiptarët...